آیا پرتودرمانی دردناک است؟

یکی از اولین سؤال‌هایی که بیماران می‌پرسند این است: «پرتودرمانی درد دارد؟» پاسخ کوتاه این است که خودِ پرتودهی دردناک نیست. با این حال، پرتودرمانی چند هفته طول می‌کشد و در این مدت ممکن است ناراحتی‌هایی پیدا شود. بهتر است دقیق بدانید چه چیزی ممکن است پیش بیاید.

هنگام پرتودهی چه حسی دارید؟

در پرتودرمانی خارجی، دستگاهی به نام شتاب‌دهنده‌ی خطی (همان دستگاه پرتودرمانی) پرتو را از بیرون به ناحیه‌ی درمان می‌تاباند. منابع معتبر، از جمله سرویس بهداشت ملی بریتانیا (NHS)، پرتودرمانی خارجی را «کاملاً بی‌درد» توصیف می‌کنند. پرتو دیده نمی‌شود و بو و گرما هم ندارد. تجربه‌اش شبیه عکس‌برداری رادیولوژی است، فقط کمی طولانی‌تر.

شما روی تخت دراز می‌کشید و کارکنان از اتاق دیگر دستگاه را کنترل می‌کنند. آن‌ها شما را از طریق دوربین می‌بینند و با میکروفون با شما حرف می‌زنند. هر زمان لازم شد، دستگاه متوقف می‌شود. خودِ پرتودهی چند دقیقه است.

آنچه ممکن است ناراحت‌تان کند، بیشتر به قرار گرفتن در وضعیت ثابت برمی‌گردد:

• دراز کشیدن بی‌حرکت. اگر کمردرد یا درد مفصل دارید، قبل از جلسه به تیم درمان بگویید تا وضعیت راحت‌تری برایتان تنظیم کنند. بعضی بیماران درباره‌ی دارو برای کم کردن درد قبل از جلسه با پزشک مشورت می‌کنند.
• ماسک. بعضی افراد در ماسک احساس تنگی یا اضطراب دارند. می‌شود با تیم درمان صحبت کرد؛ راه‌حل‌هایی وجود دارد.
• تخت سفت و اتاق سرد. گاهی دردسرساز است. بپرسید می‌توانید پتو یا بالش اضافه کنید یا نه.

درد در طول هفته‌های درمان

اثر پرتودرمانی تجمعی است. یعنی عوارض معمولاً کم‌کم و در هفته‌های درمان پیدا می‌شوند، نه در همان لحظه‌ی پرتودهی. بسته به ناحیه‌ی درمان، این‌ها ممکن است دردناک یا ناراحت‌کننده باشند:

• پوست. قرمزی، سوزش و خارش شبیه آفتاب‌سوختگی. گاهی تاول.
• سر و گردن. زخم دهان، درد گلو و سختی در بلع.
• شکم و لگن. دل‌درد، تهوع، سوزش ادرار یا ناراحتی هنگام اجابت مزاج.
• قفسه‌ی سینه. سوزش هنگام قورت دادن.

هیچ‌کدام از این‌ها یعنی درمان درست پیش نمی‌رود. اغلب قابل کنترل‌اند و بیشتر آن‌ها پس از پایان درمان به‌تدریج بهتر می‌شوند.

اگر درد دارید چه کنید؟

• گزارش بدهید. درد را تحمل نکنید و منتظر نمانید. هر بار که درد یا ناراحتی پیدا کردید، به پزشک یا پرستار بگویید. بسیاری از این مشکلات با مراقبت ساده یا دارویی که پزشک می‌دهد کنترل می‌شود.
• درد را توصیف کنید. کجاست؟ سوزشی است یا ضرباندار؟ از ۰ تا ۱۰ چند است؟ چه چیزی آن را بدتر یا بهتر می‌کند؟
• دارو را خودتان انتخاب نکنید. بدون مشورت پزشک، برای درد یا تب دارو یا کرم نخورید و نزنید. بعضی داروها با درمان تداخل دارند یا علائم مهم را می‌پوشانند.
• از مراقبت‌های ساده کمک بگیرید. لباس نرم، مراقبت درست از پوست و غذای نرم برای زخم دهان. روی ناحیه‌ی درمان کیسه‌ی یخ، کیسه‌ی آب گرم یا ماساژ نگذارید، مگر تیم درمان اجازه داده باشد.
• به خستگی و اضطراب هم توجه کنید. این‌ها درد را بدتر نشان می‌دهند. نفس عمیق، پیاده‌روی سبک و صحبت با خانواده یا مشاور کمک می‌کند.

چه زمانی باید فوراً خبر بدهید؟

اگر درد شدید و ناگهانی است، درد قفسه‌ی سینه یا تنگی نفس دارید، تب ۳۸ درجه یا بیشتر دارید، پوست تاول زده و چرکی شده یا نمی‌توانید بخورید و بنوشید، همان لحظه با تیم درمان تماس بگیرید.

اگر پیش از اولین جلسه نگران هستید

نگرانی طبیعی است. این کارها کمک می‌کند:

• از تیم درمان بخواهید پیش از شروع، اتاق دستگاه را به شما نشان بدهند و مراحل جلسه را توضیح بدهند.
• از پرسیدن نترسید. هر سؤالی، حتی ساده، حق شماست.
• همراهتان را با خودتان بیاورید؛ تا پیش از ورود به اتاق درمان کنار شماست.
• در طول جلسه تنفس آهسته را تمرین کنید. بعضی مراکز اجازه می‌دهند موسیقی گوش بدهید.
• یادتان باشد کارکنان از طریق دوربین شما را می‌بینند و صدایتان را می‌شنوند؛ پس هر وقت لازم شد کمک می‌رسد.

خلاصه

پرتودهی چیزی نیست که حس کنید. آنچه ممکن است حس کنید، عوارض تدریجی ناحیه‌ی درمان است و تیم درمان می‌تواند به کنترل آن‌ها کمک کند. هر درد یا ناراحتی را زود بگویید؛ مشکلی که زود بررسی شود، کمتر بزرگ می‌شود.

برنامه‌ی درمان هر بیمار متفاوت است؛ درباره‌ی وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.