تغذیه در دوران درمان سرطان
در دوران درمان، خوردن به اندازه‌ی کافی اهمیت زیادی دارد. این مقاله راهنمای عملی برای اشتهای کم، تهوع، تغییر مزه، زخم دهان و ایمنی غذا است.
در دوران درمان سرطان، غذا خوردن ممکن است از یک کار روزمره به چالش تبدیل شود. تهوع، تغییر مزه، زخم دهان و خستگی همه می‌توانند میل به غذا را کم کنند. در عین حال بدن شما برای ترمیم و تحمل درمان به انرژی و پروتئین نیاز دارد. این مقاله چند راه ساده را معرفی می‌کند. نیاز هر بیمار فرق می‌کند و بهتر است برنامه‌ی تغذیه را با پزشک و متخصص تغذیه تنظیم کنید.
هدف چیست؟
هدف، «رژیم عالی» نیست؛ هدف این است که در حد توان به اندازه‌ی کافی بخورید. بیشتر بیماران در طول درمان به پروتئین و کالری بیشتری از یک فرد سالم معمولی نیاز دارند. پرهیز از کاهش وزن ناخواسته و حفظ نیروی بدن، مهم‌ترین اهداف‌اند.
اصول کلی
- وعده‌های کوچک و مکرر. به‌جای سه وعده‌ی بزرگ، پنج یا شش وعده‌ی کوچک بخورید.
- پروتئین را اول بخورید. گوشت، مرغ، ماهی، تخم‌مرغ، ماست و پنیر، حبوبات و مغزها را در برنامه بگنجانید.
- از ساعت‌های پراشتها استفاده کنید. بزرگ‌ترین وعده را وقتی بخورید که اشتهای بیشتری دارید.
- غذای آماده داشته باشید. پیش از شروع درمان چند وعده‌ی خانگی در فریزر بگذارید و پیشنهاد کمک اطرافیان را بپذیرید.
- نوشیدنی‌های مغذی. اسموتی، شیر، سوپ و آبمیوه در روزهایی که اشتها ندارید جایگزین خوبی برای غذای جامد است.
- مایعات را بین وعده‌ها بنوشید. نوشیدن زیاد هنگام غذا زود سیرتان می‌کند. جرعه‌های کوچک با غذا اشکالی ندارد.
وقتی اشتها ندارید
اشتهای کم شایع است و به معنای شکست شما نیست. چند راه:
- تنقلات مغذی کوچک را در دسترس بگذارید و هر چند ساعت یک بار بخورید، حتی بدون گرسنگی.
- غذا را جذاب کنید: رنگ، عطر و ظرف مورد علاقه.
- با دوستان یا خانواده غذا بخورید.
- فعالیت سبک، مثل پیاده‌روی کوتاه، ممکن است به بعضی افراد کمک کند؛ با پزشک مشورت کنید.
تهوع
داروهای ضدتهوع اگر پیش از شروع علائم مصرف شوند، اغلب مؤثرترند. با پزشک خود درباره‌شان صحبت کنید و آن‌ها را طبق دستور مصرف کنید. غذای خشک و ساده، سرد یا ولرم، معمولاً بهتر تحمل می‌شود و بوی غذای داغ ممکن است تهوع را بدتر کند.
تغییر مزه و بو
- اگر غذا شور به نظر می‌رسد، به‌جای نمک از ادویه، سبزی معطر یا میوه استفاده کنید.
- اگر غذا شیرین می‌آید، کمی آب لیمو یا سرکه، یا یک سر انگشت نمک اضافه کنید.
- اگر مزه‌ی فلزی یا تلخ می‌آید، قاشق و چنگال پلاستیکی یا چوبی بگیرید، ظرف فلزی استفاده نکنید و به‌جای گوشت قرمز، مرغ، لبنیات یا حبوبات بخورید.
- اگر بوی غذا ناراحت‌تان می‌کند، غذا را سرد بخورید، دور از آشپزخانه بنشینید و غذاهایی انتخاب کنید که پخت زیاد لازم ندارند.
زخم دهان و دهان خشک
- غذای نرم، مرطوب و ریزشده بخورید.
- غذا را سرد یا هم‌دما با اتاق مصرف کنید. تکه‌های یخ می‌توانند دهان را کمی بی‌حس کنند.
- از غذای ترش، تند، شور، سفت و داغ دوری کنید.
- سیگار و الکل را کنار بگذارید.
- با مسواک نرم و شست‌وشوی ملایم دهان، مطابق دستور تیم درمان، دهان را تمیز نگه دارید.
- پیش از شروع شیمی‌درمانی، ایمونوتراپی یا پرتودرمانی سر و گردن، دندان‌پزشک را ببینید.
ایمنی مواد غذایی
بعضی درمان‌ها دفاع بدن را ضعیف می‌کنند، پس مسمومیت غذایی خطرناک‌تر است. دست‌ها و وسایل را بشویید، گوشت و مرغ و ماهی و تخم‌مرغ را کامل بپزید، میوه و سبزی خام را خوب بشویید، گوشت خام را از سایر غذاها جدا نگه دارید و غذای مانده را زود در یخچال بگذارید. غذای فاسد یا مشکوک را نخورید. اگر پزشک شما در مورد خوردن بعضی غذاها (مثل لبنیات غیرپاستوریزه یا غذای خام) توصیه‌ی خاصی کرده است، همان را رعایت کنید.
مکمل‌ها و ادعاهای تغذیه‌ای
مکمل‌های خوراکی آماده (پودر یا نوشیدنی) می‌توانند در کم‌اشتهایی کمک کنند، اما بهتر است با تیم درمان مشورت کنید. ویتامین‌ها و گیاهان دارویی هم ممکن است با درمان تداخل داشته باشند. هیچ غذا، رژیم یا مکملی به‌تنهایی سرطان را درمان نمی‌کند. اگر کسی به شما وعده‌ی «درمان با فلان غذا» داد، با پزشک خود در میان بگذارید.
چه زمانی کمک بگیرید؟
با تیم درمان تماس بگیرید اگر:
- در مدت کوتاه وزن زیادی کم کرده‌اید
- چند روز است که نمی‌توانید غذا یا مایعات بخورید
- استفراغ یا اسهال شدید دارید
- نشانه‌های کم‌آبی دارید: دهان خشک، ادرار کم و تیره، سرگیجه
- تب ۳۸ درجه یا بیشتر دارید
برنامه‌ی درمان هر بیمار متفاوت است؛ درباره‌ی وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.