مراقبت از پوست در دوران پرتودرمانی
پوست ناحیه‌ی درمان در پرتودرمانی ممکن است شبیه آفتاب‌سوختگی شود. این مقاله ساده توضیح می‌دهد چه کارهایی کمک می‌کند و از چه چیزهایی باید دوری کرد.
بیشتر بیمارانی که پرتودرمانی می‌گیرند، در هفته‌های درمان تغییراتی در پوست ناحیه‌ی درمان می‌بینند. این تغییرات معمولاً قابل کنترل‌اند. اگر از ابتدا بدانید چه باید کرد، دوره‌ی درمان راحت‌تر می‌گذرد.
چرا پوست تغییر می‌کند؟
پرتو برای رسیدن به تومور از پوست هم عبور می‌کند. سلول‌های پوست مدام در حال نو شدن‌اند و به پرتو حساس‌اند. به همین دلیل، چند هفته پس از شروع درمان، پوست آن ناحیه ممکن است:
- قرمز و گرم شود
- خشک شود، بخارد یا پوسته‌پوسته شود
- تیره‌تر شود
- در موارد شدیدتر، تاول بزند یا زخم شود
شدت این تغییرات به دوز درمان، ناحیه‌ی بدن، نوع پوست شما و داروهای همزمان بستگی دارد. در بیشتر افراد پس از پایان درمان پوست در طی هفته‌ها بهتر می‌شود. ممکن است برای مدتی رنگ پوست تیره‌تر و حساس‌تر بماند.
کارهایی که کمک می‌کند
شست‌وشو. با آب ولرم و صابون ملایم بدون عطر بشویید. حمام و دوش کوتاه باشد و آب داغ نباشد. پوست را با ضربه‌های ملایم و حوله‌ی نرم خشک کنید و نمالید. چین‌های پوست مثل زیر بغل و زیر سینه را تمیز و خشک نگه دارید.
مرطوب‌کننده. فقط محصولی را به کار ببرید که پزشک یا پرستار شما تأیید کرده است. زمان خوب برای زدن آن، بعد از حمام است که پوست هنوز کمی نم دارد. اگر می‌خواهید پیش از جلسه چیزی بزنید، اول بپرسید.
لباس. لباس نخی، نرم و گشاد بپوشید. از لباس تنگ، کمربند یا بند سفت روی ناحیه‌ی درمان پرهیز کنید.
آفتاب. ناحیه‌ی درمان را از آفتاب مستقیم دور نگه دارید. لباس بپوشید یا کلاه لبه‌دار بگذارید. درباره‌ی ضدآفتاب با تیم درمان صحبت کنید.
خارش. نخارانید و ناخن‌ها را کوتاه نگه دارید. اگر خارش آزارتان می‌دهد، به تیم درمان بگویید؛ گاهی پارچه‌ی خنک مرطوب کمک می‌کند. دارو یا کرم ضدخارش را بدون مشورت استفاده نکنید.
اصلاح. در ناحیه‌ی درمان از ماشین برقی استفاده کنید یا فعلاً اصلاح نکنید. تیغ و واکس‌زدن ممکن است پوست را تحریک کنند.
علامت‌های روی پوست. این علامت‌ها (خط یا نقطه) برای ثابت ماندن موقعیت درمان است. آن‌ها را پاک نکنید. اگر کم‌رنگ شدند، به تکنولوژیست بگویید و خودتان دوباره نکشید.
از چه چیزهایی دوری کنید؟
- محصولات الکلی یا معطر روی ناحیه‌ی درمان
- پودر، دئودورانت و ضدعرق در ناحیه‌ی درمان، مگر تیم درمان اجازه داده باشد
- چسب زخم روی پوست، کیسه‌ی آب گرم و کیسه‌ی یخ در ناحیه‌ی درمان
- حمام آب خیلی داغ، سونا و استخر
- ساییدن و خراشیدن پوست
- کرم، روغن و داروهای گیاهی یا خانگی که درباره‌شان با تیم درمان صحبت نکرده‌اید
«طبیعی» بودن یک محصول دلیل بر بی‌خطر بودن آن برای پوست در دوران پرتودرمانی نیست.
چه زمانی به تیم درمان خبر بدهید؟
نگذارید مشکل پوست بزرگ شود. در این موارد زود خبر بدهید:
- تاول، زخم باز یا ترشح
- درد یا سوزش شدید
- قرمزی که زود گسترش می‌یابد
- چرک، بوی بد یا تب ۳۸ درجه و بیشتر
پزشک می‌تواند پانسمان یا کرم مناسب بدهد و در صورت نیاز برنامه‌ی درمان را تنظیم کند. بدون نظر پزشک خودتان جلسه را قطع نکنید.
بعد از پایان درمان
پوست بلافاصله پس از آخرین جلسه خوب نمی‌شود. گاهی تغییرات تا یکی دو هفته بعد از پایان درمان هم ادامه پیدا می‌کند و بعد کم‌کم بهتر می‌شود. در این مدت مراقبت‌ها را ادامه دهید. محافظت از آفتاب را تا مدت‌ها بعد از درمان جدی بگیرید، چون این ناحیه ممکن است همچنان حساس‌تر از قبل باشد. هر تغییر تازه، مثل زخمی که خوب نمی‌شود، را به پزشک نشان بدهید.
همه یکسان نیستند
همه‌ی بیماران دچار تغییرات شدید پوست نمی‌شوند. روش‌های امروزی پرتودرمانی تلاش می‌کنند پرتو را دقیق‌تر بدهند تا پوست و بافت سالم کمتر آسیب ببینند. با این حال، حتی اگر پوست شما تغییر نمی‌کند، مراقبت‌ها را ادامه دهید.
برنامه‌ی درمان هر بیمار متفاوت است؛ درباره‌ی وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.