هورمون‌درمانی
هورمون‌درمانی رشد بعضی سرطان‌های وابسته به هورمون را، مثل بعضی انواع سرطان سینه و پروستات، کند یا متوقف می‌کند. این صفحه توضیح می‌دهد چگونه کار می‌کند و چه مراقبت‌هایی لازم است.
هورمون‌درمانی چیست؟
بعضی سرطان‌ها برای رشد به هورمون‌ها نیاز دارند. هورمون‌ها پیام‌رسان‌های بدن‌اند و مثلاً استروژن و پروجسترون در زنان و تستوسترون در مردان، در رشد بعضی سلول‌های سرطانی نقش دارند.
هورمون‌درمانی که به آن درمان هورمونی یا درمان اندوکرین هم گفته می‌شود، رشد این سرطان‌ها را کند یا متوقف می‌کند. این کار به یکی از دو راه انجام می‌شود:
- جلوگیری از ساخته شدن هورمون در بدن
- مانع شدن از اثر هورمون روی سلول سرطانی
هورمون‌درمانی با درمان جایگزین هورمون که برای علائم یائسگی استفاده می‌شود فرق دارد.
برای چه کسانی است؟
هورمون‌درمانی بیشتر برای بعضی سرطان‌های سینه و پروستات به کار می‌رود، یعنی سرطان‌هایی که به هورمون حساس‌اند. پزشک با آزمایش نمونه‌ی تومور، مثلاً آزمایش گیرنده‌ی هورمونی، مشخص می‌کند سرطان شما به هورمون وابسته است یا نه.
هورمون‌درمانی اغلب همراه با درمان‌های دیگر، مثل جراحی، پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی استفاده می‌شود. هدف ممکن است یکی از این‌ها باشد:
- کوچک کردن تومور پیش از جراحی یا پرتودرمانی
- کم کردن احتمال بازگشت بیماری پس از درمان‌های دیگر
- درمان بیماری برگشته یا پخش‌شده
- کم کردن علائم، در بعضی بیماران پروستات که جراحی یا پرتودرمانی برایشان مناسب نیست
برنامه‌ی درمان هر بیمار متفاوت است؛ درباره‌ی وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.
هورمون‌درمانی چگونه انجام می‌شود؟
روش‌های اصلی:
- قرص: معمولاً در خانه مصرف می‌شود.
- تزریق: زیر پوست یا در عضله، در مطب، کلینیک یا بیمارستان.
- جراحی: برداشتن اندامی که هورمون می‌سازد، یعنی تخمدان‌ها در زنان یا بیضه‌ها در مردان. این روش فقط در موارد خاص پیشنهاد می‌شود.
نوع دارو، مقدار و مدت مصرف را فقط پزشک تعیین می‌کند و به نوع سرطان و هدف درمان بستگی دارد. در درمان با قرص، مصرف منظم اهمیت دارد. اگر مصرف یک دوز را فراموش کردید، خودتان تصمیم نگیرید و از پزشک یا داروساز بپرسید.
هورمون‌درمانی معمولاً مدت طولانی ادامه دارد، پس مصرف منظم و مراجعه‌ی به‌موقع مهم است. اگر عوارض آزارتان می‌دهد، آن را گزارش بدهید؛ ممکن است پزشک دارو یا برنامه را تغییر بدهد. قطع خودسرانه‌ی دارو می‌تواند اثر درمان را کم کند.
پزشک در طول درمان شما را مرتب ویزیت می‌کند. در سرطان پروستات ممکن است آزمایش خون به نام PSA و در سرطان سینه، ماموگرافی و گاهی تصویربرداری و آزمایش خون انجام شود.
هر جلسه یا مراجعه چگونه است؟
اگر درمان شما قرص است، معمولاً جلسه‌ی خاصی ندارید و مراجعه‌ها فقط برای ویزیت و آزمایش است.
اگر درمان شما تزریقی است، در مطب یا کلینیک پرستار یا پزشک دارو را تزریق می‌کند. تزریق معمولاً کوتاه است و فاصله‌ی آن را پزشک تعیین می‌کند؛ مثلاً هر چند هفته یا ماه یک بار. بعد از تزریق ممکن است محل آن کمی درد کند یا قرمز شود. اگر قرمزی، تورم یا درد شدید بود، به تیم درمان خبر دهید.
عوارض شایع و مراقبت از خود
عوارض به نوع دارو، نوع سرطان و جنسیت بستگی دارد. عوارضی که در بعضی افراد پیش می‌آید:
- گُرگرفتگی و تعریق. لباس لایه‌لایه و نخی بپوشید و محیط را خنک نگه دارید.
- تغییر میل جنسی. این مسئله شایع است و شرم‌آور نیست. با پزشک خود صریح درباره‌اش صحبت کنید.
- خستگی. به اندازه استراحت کنید، پیاده‌روی سبک می‌تواند کمک کند.
- ضعف استخوان. درباره‌ی بررسی تراکم استخوان و تغذیه با پزشک مشورت کنید.
- افزایش وزن. تغذیه‌ی متعادل و فعالیت بدنی در حد توان مفید است و می‌توانید با متخصص تغذیه مشورت کنید.
- تغییرات خلق و خو. اگر غمگینی یا اضطراب ادامه یافت، به پزشک بگویید.
- در زنان: خشکی واژن، تغییر عادت ماهانه (قبل از یائسگی). در مردان: حساس شدن یا بزرگ شدن سینه.
پیش از شروع از پزشک بپرسید کدام عوارض برای داروی شما محتمل‌تر است و چه آزمایش‌هایی لازم می‌شود. هیچ دارو، مکمل یا گیاه دارویی را بدون اطلاع پزشک شروع نکنید.
چه زمانی فوراً تماس بگیرید؟
با تیم درمان تماس بگیرید اگر:
- درد یا تورم یک پا، به‌ویژه ساق، پیدا کردید
- ناگهان تنگی نفس یا درد قفسه‌ی سینه دارید
- ضعف ناگهانی یک سمت بدن، اختلال در تکلم یا سردرد شدید و ناگهانی پیدا کردید
- خونریزی غیرعادی یا ترشح مشکوک دارید
- درد استخوانی تازه و شدید، یا ضعف و بی‌حسی پا دارید
- تب ۳۸ درجه یا بالاتر دارید
- افکار آسیب زدن به خود دارید
در تنگی نفس شدید، درد قفسه‌ی سینه یا علائم سکته، با اورژانس (۱۱۵) تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین اورژانس بروید.
برنامه‌ی درمان هر بیمار متفاوت است؛ درباره‌ی وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.
پرسش‌های پرتکرار
هورمون‌درمانی برای همه‌ی سرطان‌ها استفاده می‌شود؟
خیر. این درمان فقط برای سرطان‌هایی است که رشدشان به هورمون‌ها وابسته است، مثل بعضی انواع سرطان سینه و پروستات. آزمایش‌های پزشک مشخص می‌کند در مورد شما مناسب است یا نه.
هورمون‌درمانی چقدر طول می‌کشد؟
مدت آن به نوع سرطان و هدف درمان بستگی دارد. در بعضی موارد ماه‌ها و در بعضی موارد سال‌ها ادامه دارد. مدت درمان را پزشک تعیین می‌کند.
اگر عوارض آزارم می‌دهد، می‌توانم دارو را خودم قطع کنم؟
خیر. بدون مشورت با پزشک دارو را قطع نکنید. اغلب راه‌هایی برای کم کردن عوارض وجود دارد، یا می‌توان نوع دارو را تغییر داد.
آیا هورمون‌درمانی با هورمون‌درمانی جایگزین (برای یائسگی) یکی است؟
خیر، این دو هدف و عملکرد متفاوتی دارند. هرگونه مصرف هورمون را حتماً با پزشک معالج در میان بگذارید.
چرا باید مرتب آزمایش و ویزیت داشته باشم؟
پزشک با ویزیت‌ها، آزمایش خون و تصویربرداری‌ها اثر درمان را بررسی می‌کند و عوارض را زود تشخیص می‌دهد.