ایمونوتراپی (ایمنی‌درمانی)
ایمونوتراپی به سیستم ایمنی بدن کمک می‌کند سلول‌های سرطانی را بهتر بشناسد و با آن‌ها مقابله کند. عوارض این درمان با شیمی‌درمانی فرق دارد و باید زود گزارش شود.
ایمونوتراپی چیست؟
سیستم ایمنی بدن ما با میکروب‌ها و سلول‌های غیرطبیعی مقابله می‌کند. سلول‌های سرطانی گاهی راهی پیدا می‌کنند که از چشم این سیستم پنهان بمانند یا آن را خاموش کنند.
ایمونوتراپی یا ایمنی‌درمانی به سیستم ایمنی کمک می‌کند سرطان را بهتر بشناسد و علیه آن عمل کند. انواع مختلفی دارد. یکی از رایج‌ترین انواع، مهارکننده‌های ایست‌بازرسی ایمنی است. ایست‌بازرسی ایمنی ترمزهایی در سیستم ایمنی است که جلوی واکنش بیش از حد را می‌گیرند. این داروها آن ترمزها را رها می‌کنند تا سلول‌های ایمنی قوی‌تر به سرطان حمله کنند.
انواع دیگر شامل آنتی‌بادی‌های تک‌دودمانی، واکسن‌های درمانی و انتقال سلول‌های ایمنی است. نوع درمان شما را پزشک انتخاب می‌کند.
برای چه کسانی است؟
ایمونوتراپی در بعضی سرطان‌ها، مثل بعضی سرطان‌های پوست، ریه، کلیه، مثانه و سایر موارد، استفاده می‌شود. اینکه برای شما مناسب است یا نه، به این‌ها بستگی دارد:
- نوع و مرحله‌ی سرطان
- نتیجه‌ی آزمایش‌های روی نمونه‌ی تومور
- سابقه‌ی بیماری‌های خودایمنی و داروهایی که مصرف می‌کنید
- شرایط عمومی بدن
گاهی ایمونوتراپی تنها و گاهی همراه با شیمی‌درمانی، پرتودرمانی یا درمان هدفمند به کار می‌رود.
برنامه‌ی درمان هر بیمار متفاوت است؛ درباره‌ی وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.
ایمونوتراپی چگونه انجام می‌شود؟
بیشتر داروهای ایمونوتراپی از راه تزریق وریدی داده می‌شوند. بعضی به شکل قرص یا کپسول، کرم موضعی (برای سرطان‌های بسیار زودرس پوست) یا از راه مثانه (در سرطان مثانه) مصرف می‌شوند.
تزریق در مطب، کلینیک یا بخش سرپایی بیمارستان انجام می‌شود. فاصله‌ی جلسه‌ها می‌تواند چند هفته باشد. گاهی درمان چرخه‌ای است، با دوره‌های استراحت. مدت درمان را پزشک تعیین می‌کند.
در طول درمان، پزشک با معاینه، آزمایش خون و تصویربرداری شما را پیگیری می‌کند. درباره‌ی معنای نتیجه‌ی آزمایش‌ها و تصویربرداری‌ها از پزشک خود بپرسید. پیش از شروع، گاهی آزمایش‌هایی روی نمونه‌ی تومور یا آزمایش خون انجام می‌شود تا مشخص شود این درمان برای شما مناسب است یا نه.
هر جلسه چگونه است؟
پیش از هر جلسه معمولاً آزمایش خون انجام می‌شود. سپس پرستار رگ شما را باز می‌کند و دارو را در مدت حدود نیم ساعت تا یک ساعت یا بیشتر می‌چکاند. مدت دقیق به دارو بستگی دارد.
در حین تزریق اگر لرز، خارش، تنگی نفس، سرگیجه یا درد قفسه‌ی سینه پیدا کردید، فوراً به پرستار بگویید.
پیش از رفتن از کلینیک، فهرست علائمی را که باید گزارش کنید و شماره‌ی تماس تیم درمان را بگیرید. این کارت را همیشه همراه داشته باشید.
عوارض شایع و مراقبت از خود
سیستم ایمنی فعال‌شده گاهی به بافت‌های سالم بدن هم واکنش نشان می‌دهد. این عوارض را «عوارض مرتبط با سیستم ایمنی» می‌نامند و ممکن است هر اندامی را درگیر کنند. معمولاً این‌ها دیده می‌شوند:
- خستگی
- پوست: بثورات و خارش
- روده: اسهال، دل‌درد، یا مدفوع خونی یا سیاه
- ریه: سرفه‌ی تازه، تنگی نفس
- غدد هورمونی (مثل تیروئید): تپش قلب، تغییر وزن، احساس سرما، خستگی شدید
- کبد: زردی پوست یا چشم، ادرار تیره
- چشم یا اعصاب: تاری دید، ضعف یا بی‌حسی، سردرد شدید
نکته‌های مراقبت:
- عارضه‌ای را کوچک نشمارید. هر علامت تازه را، حتی اگر خفیف به نظر برسد، به تیم درمان بگویید.
- بدون دستور پزشک، برای تب یا اسهال داروی دلخواه مصرف نکنید.
- پوست را مرطوب نگه دارید و از آفتاب محافظت کنید.
- یک دفترچه‌ی یادداشت داشته باشید و علائم را با تاریخ ثبت کنید.
- هر پزشک یا دندان‌پزشک دیگری که می‌بینید را از ایمونوتراپی خود مطلع کنید.
اغلب عوارض با تشخیص زود قابل کنترل است، گاهی با دارو. در عوارض شدید ممکن است پزشک درمان را موقتاً متوقف یا عوض کند.
چه زمانی فوراً تماس بگیرید؟
همان روز با تیم درمان تماس بگیرید اگر:
- اسهال یا تغییر عادت روده، یا مدفوع خونی یا سیاه دارید
- بثورات گسترده، تاول یا پوسته‌ریزی دارید، به‌ویژه اگر دهان یا چشم درگیر است
- سرفه یا تنگی نفس تازه یا بدتر شونده دارید
- زردی چشم یا پوست، یا ادرار تیره دارید
- سردرد شدید، گیجی، تغییر رفتار، تاری دید یا ضعف عضلانی دارید
- تب ۳۸ درجه یا بالاتر دارید
- ضربان قلب نامنظم، درد قفسه‌ی سینه یا تورم پا دارید
اگر تنگی نفس شدید است یا بدتر می‌شود، فوراً به اورژانس بروید یا با ۱۱۵ تماس بگیرید. توجه کنید که این عوارض ممکن است ماه‌ها پس از پایان درمان هم پیدا شوند.
برنامه‌ی درمان هر بیمار متفاوت است؛ درباره‌ی وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.
پرسش‌های پرتکرار
ایمونوتراپی با شیمی‌درمانی چه فرقی دارد؟
شیمی‌درمانی مستقیم به سلول‌های سرطانی و سلول‌های سریع‌التقسیم آسیب می‌زند. ایمونوتراپی سیستم ایمنی خود بدن را تقویت یا هدایت می‌کند تا به سرطان واکنش نشان دهد. عوارضشان هم متفاوت است.
آیا ایمونوتراپی برای همه‌ی سرطان‌ها استفاده می‌شود؟
خیر. استفاده از آن به نوع و مرحله‌ی سرطان و ویژگی‌های تومور بستگی دارد. پزشک تعیین می‌کند برای شما مناسب است یا نه.
عوارض ایمونوتراپی چه زمانی ظاهر می‌شود؟
ممکن است در طول درمان یا حتی ماه‌ها پس از پایان آن پیدا شود. پس از اتمام درمان هم نشانه‌های هشدار را جدی بگیرید و به تیم درمان خبر دهید.
اگر اسهال یا بثورات پوستی پیدا کردم، می‌توانم صبر کنم تا خوب شود؟
خیر. در ایمونوتراپی اسهال، بثورات، سرفه یا تنگی نفس تازه را همان روز به تیم درمان خبر دهید و خودتان درمان نکنید.
آیا باید پیش از شروع، بیماری‌های دیگرم را به پزشک بگویم؟
بله. سابقه‌ی بیماری‌های خودایمنی، پیوند عضو، بیماری‌های تیروئید یا مصرف داروهای مهارکننده‌ی ایمنی را حتماً به پزشک بگویید.