درمان هدفمند

درمان هدفمند چیست؟

سلول‌های سرطانی برای رشد و تقسیم به پروتئین‌ها و مسیرهای مشخصی نیاز دارند. درمان هدفمند داروهایی است که این پروتئین‌ها را هدف می‌گیرند و جلوی رشد و پخش شدن سرطان را می‌گیرند.

دو گروه اصلی دارو وجود دارد:

• مولکول‌های کوچک: معمولاً به شکل قرص یا کپسول مصرف می‌شوند و وارد سلول می‌شوند.
• آنتی‌بادی‌های ساخته‌شده در آزمایشگاه: معمولاً از راه رگ داده می‌شوند و به هدف روی سلول سرطانی می‌چسبند.

این درمان بخشی از «پزشکی دقیق» است، یعنی انتخاب درمان بر اساس ویژگی‌های زیستی تومور هر بیمار. درمان هدفمند را نباید بی‌عارضه فرض کرد؛ گاهی عوارض جدی دارد.

برای چه کسانی است؟

درمان هدفمند فقط برای سرطان‌هایی است که هدف مناسب دارند. پیش از پیشنهاد، پزشک معمولاً آزمایش نشانگر زیستی (بیومارکر) را روی نمونه‌ی تومور انجام می‌دهد. گاهی از قبل نمونه‌ی بافت دارید و گاهی بیوپسی تازه لازم می‌شود. خطر بیوپسی به محل و اندازه‌ی تومور بستگی دارد و پزشک آن را توضیح می‌دهد.

اگر آزمایش نشان بدهد هدف مناسبی وجود دارد، ممکن است درمان هدفمند پیشنهاد شود. گاهی به‌تنهایی و گاهی همراه با شیمی‌درمانی، پرتودرمانی یا ایمونوتراپی داده می‌شود.

برنامه‌ی درمان هر بیمار متفاوت است؛ درباره‌ی وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.

درمان هدفمند چگونه انجام می‌شود؟

• قرص یا کپسول: معمولاً در خانه، طبق ساعت و روشی که پزشک تعیین کرده.
• تزریق وریدی: در مطب، کلینیک یا بخش سرپایی بیمارستان.

برنامه‌ی مصرف ممکن است روزانه، هفتگی یا ماهانه باشد و بعضی داروها در چرخه، با دوره‌ی استراحت مصرف می‌شوند. دارو را دقیقاً طبق دستور مصرف کنید. مقدار آن را خودتان کم یا زیاد نکنید. اگر مصرف یک نوبت از قلم افتاد، خودتان تصمیم نگیرید و از پزشک یا داروساز بپرسید. فهرست زمان‌های مصرف را روی کاغذ یا گوشی یادداشت کنید تا فراموش نشود.

بعضی داروها با غذا، دارو یا گیاهان دارویی تداخل دارند. همه‌ی داروها، مکمل‌ها و گیاهانی را که مصرف می‌کنید به پزشک و داروساز اطلاع بدهید.

در طول درمان، پزشک شما را مرتب ویزیت می‌کند و آزمایش خون و تصویربرداری انجام می‌دهد. مثلاً بعضی داروها نیاز دارند عملکرد کبد با آزمایش خون پایش شود یا فشار خون کنترل شود. این پیگیری‌ها بخشی از درمان است و نباید از آن‌ها بگذرید. سلول‌های سرطانی با گذشت زمان می‌توانند مقاوم شوند. اگر این اتفاق بیفتد، پزشک برنامه را عوض می‌کند. به همین دلیل گاهی درمان هدفمند را با داروهای دیگر ترکیب می‌کنند.

هر جلسه یا مراجعه چگونه است؟

اگر دارو قرصی است، مراجعه‌های شما برای ویزیت و آزمایش است. فهرست ساعت مصرف و عوارض را بنویسید و همراه ببرید.

اگر دارو وریدی است، ابتدا آزمایش خون انجام می‌شود، سپس پرستار دارو را از رگ می‌دهد. مدت آن به دارو بستگی دارد. در حین تزریق اگر خارش، لرز، تنگی نفس یا سرگیجه پیدا کردید، فوراً به پرستار بگویید.

عوارض شایع و مراقبت از خود

عوارض به دارو بستگی دارد. شایع‌ترین موارد:

• اسهال و مشکلات کبدی (با آزمایش خون پیگیری می‌شود)
• بثورات و خشکی پوست. پوست را مرطوب نگه دارید، از آفتاب محافظت کنید و از مصرف خودسرانه‌ی هر کرم یا دارو پرهیز کنید.
• فشار خون بالا. در صورت نیاز فشار خون را در منزل اندازه بگیرید و نتیجه را به پزشک بدهید.
• زخم دهان و تغییر ناخن و مو.
• خستگی. استراحت کنید و کارهای مهم را برای ساعت‌های پرانرژی بگذارید.
• اختلال در لخته شدن خون و ترمیم زخم.
• در موارد بسیار نادر، سوراخ شدن دیواره‌ی دستگاه گوارش.

پیش از شروع از پزشک بپرسید کدام عوارض برای داروی شما محتمل‌تر است و چه علائمی را باید گزارش بدهید. بسیاری از عوارض با دارو یا تغییر در برنامه کنترل می‌شود و بیشترشان پس از پایان درمان از بین می‌رود. اگر در بثورات پوستی یا هر عارضه‌ی دیگری مجبور شدید دارو را قطع کنید، این تصمیم را همراه پزشک بگیرید.

چه زمانی فوراً تماس بگیرید؟

با تیم درمان تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید اگر:

• درد شدید شکم، استفراغ سیاه یا خونی، یا مدفوع سیاه دارید
• اسهال شدید یا طولانی دارید و نمی‌توانید مایعات بخورید
• تب ۳۸ درجه یا بالاتر دارید
• خونریزی غیرعادی دارید
• تنگی نفس، درد قفسه‌ی سینه یا ورم یک پا دارید
• بثورات شدید، تاول یا زخم دارید
• زردی چشم یا پوست دارید
• سردرد شدید با فشار خون بالا یا ضعف ناگهانی دارید

در تنگی نفس شدید، علائم سکته یا درد قفسه‌ی سینه، با اورژانس (۱۱۵) تماس بگیرید.

برنامه‌ی درمان هر بیمار متفاوت است؛ درباره‌ی وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.